به گزارش وبسایت صنعت ساختمان، ایران با برخورداری از بیش از ۸۵۰۰ کیلومتر مرز زمینی و دریایی و همسایگی با ۱۵ کشور، از موقعیتی منحصربهفرد و راهبردی در منطقه برخوردار است. این موقعیت میتواند ایران را به دالان اصلی تجارت منطقهای و حلقه اتصال بازارهای پرجمعیت پیرامونی تبدیل کند. با این حال، کارشناسان معتقدند این ظرفیت عظیم هنوز آنگونه که باید در خدمت توسعه تجارت خارجی کشور قرار نگرفته است.
بر اساس آمار رسمی، حجم تجارت ایران با کشورهای همسایه در دوره اخیر به بیش از ۶۴ میلیون و ۸۷۵ هزار تن و ارزش آن به حدود ۳۸ میلیارد و ۱۵۴ میلیون دلار رسیده است. این رقم نسبت به سال گذشته تغییر محسوسی نداشته و از ثبات نسبی بازارهای منطقهای حکایت دارد. اما نشان میدهد رشد تجارت خارجی ایران در چارچوب ظرفیتهای واقعی خود محقق نشده است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند بخشی از این رکود ناشی از آن است که توافقات تجاری ایران با کشورهای منطقه در حد امضا و اعلام باقی مانده و اجرای کامل و مؤثر آنها با موانع جدی روبهروست. از سویی دیگر، دولت موظف شده مسیر گسترش تجارت خارجی را از طریق انعقاد موافقتنامههای تجارت ترجیحی و آزاد دنبال کند.
با وجود تدوین این سیاستها، آنچه در عمل مشاهده میشود، فاصلهای قابلتوجه میان اسناد قانونی و تحقق میدانی آنهاست. بسیاری از این موافقتنامهها هنوز به مرحله اجرا نرسیدهاند یا اجرای آنها بهدلیل بوروکراسی، نبود زیرساختهای گمرکی و لجستیکی و ضعف هماهنگی میان دستگاههای اقتصادی با کندی پیش میرود.
تجارت آزاد با اوراسیا؛ گامی مهم اما ناتمام
امضای موافقتنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، یکی از اقدامات اخیر بوده است. این توافق با هدف تسهیل جریان کالا، کاهش تعرفهها و گسترش دسترسی ایران به بازارهای شمالی امضا شده است. مطابق مفاد این توافق، تعرفههای تجاری در بخش قابلتوجهی از کالاها کاهش یافته و در برخی موارد به صفر میرسد.
با این حال، تحلیلها نشان میدهد که تحقق آثار واقعی این توافق نیازمند اقدامات تکمیلی داخلی از جمله توسعه زیرساختهای صادراتی، ارتقای کیفیت تولید و حل مشکلات نقلوانتقال پول است. محمدعلی دهقان دهنوی رئیس سازمان توسعه تجارت ایران میگوید که در موافقنامه تجارت آزاد اوراسیا به صراحت در بندهایی بیان شده که کشورها باید موانع غیرتعرفهای را برطرف کنند.
از جمله این موانع، عدم همگرایی در حوزه استاندارد است. امروز احتیاج به یک همگرایی در حوزه استاندارد داریم تا بتوان کالاهای صادراتی را به کشورها ارسال کرد. همچنین در حوزه گمرک، تبادل الکترونیکی دادهها ضروری است تا هم مسیر امن تر و هم سرعت کار افزایش پیدا کند.
دهقان دهنوی تصریح کرده است که راهآهن رشت – آستارا حلقه مفقودهای است که پیوند ریلی ما را با اتحادیه اوراسیا به شدت تقویت میکند. همچنین ارتباط دریایی با دو کشور بزرگ اتحادیه یعنی روسیه و قزاقستان وجود دارد.
پیش از این، ایران با کشورهای عضو گروه همکاریهای اقتصادی دی ۸ (پاکستان، ترکیه، نیجریه، مالزی، اندونزی و بنگلادش) موافقتنامه تجارت ترجیحی امضا کرده و در قالب توافقنامه «اکوتا» با PARTICIPATION افغانستان، پاکستان، ترکیه و تاجیکستان نیز حضور فعال دارد. با این حال، بخش عمدهای از این توافقات، بهدلیل ناهماهنگی ساختاری و ضعف پیگیری اجرایی، نتوانستهاند اثرگذاری قابل توجهی بر تراز تجاری کشور داشته باشند.
بازنگری در توافقنامههای قدیمی و تلاش برای بهروزرسانی آنها از جمله اقدامات در دست انجام است، اما کارشناسان هشدار میدهند که امضای توافقات بدون برنامه اجرایی مشخص، تنها به افزایش تعداد موافقتنامهها در سطح آمار و اسناد منجر میشود.
وضعیت مذاکرات با همسایگان
در حوزه تعاملات دوجانبه، ایران مذاکراتی را با کشورهای مختلف منطقه در پیش گرفته است. مذاکرات برای ارتقای موافقتنامه تجارت ترجیحی با پاکستان در حال انجام است. گفتگوها برای تنظیم موافقتنامه تجارت ترجیحی و کاهش تعرفههای گمرکی با افغانستان ادامه دارد. مذاکرات مربوط به امضای موافقتنامه تجارت ترجیحی با آذربایجان در مراحل تکمیلی قرار دارد.
ترکیه در دستور کار بازنگری و گسترش فهرست کالاهای مشمول تعرفههای ترجیحی است. موافقتنامه تجارت ترجیحی میان ایران و عمان در بخشی از کالاها به امضا رسیده است. اما با کشورهایی چون عراق به دلیل نبود توازن تجاری، تاکنون توافقی در زمینه تجارت ترجیحی یا آزاد حاصل نشده است.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
