به گزارش صنعت ساختمان به نقل از خبرگزاری تسنیم، در حالی که کمبود نیروی کار ماهر به معضلی برای بسیاری از کسبوکارها تبدیل شده و نرخ بیکاری، بهویژه در میان جوانان تحصیلکرده، همچنان بالا است، این پرسش اساسی مطرح میشود که چرا با وجود زیرساختهای آموزشی و تقاضای موجود، اشتغال آنطور که باید شکل نمیگیرد؟
غلامحسین محمدی، رئیس سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور، با ترسیم تصویری از وضعیت مهارت در ایران، سه عامل اصلی را در چالشهای فضای کسبوکار کشور مؤثر میداند: نوسانات قیمت مواد اولیه، دشواری تأمین مالی و کمبود نیروی انسانی ماهر. او تأکید میکند که مشکل تنها محدود به مسائل اقتصادی نیست، بلکه فقر مهارتی به یک بحران عمیق و پنهان تبدیل شده است. این اظهارات در حالی مطرح میشود که کارفرمایان بسیاری از عدم تناسب نیروی انسانی موجود با نیازهای روز بازار کار گلایه دارند.
محمدی معتقد است که دو نوع ناهماهنگی در این زمینه وجود دارد: کمبود مهارت در نیروی کار و عدم تطابق جغرافیایی بازار کار با مهارتهای موجود. به بیان سادهتر، در برخی مناطق کشور نیروی کار ماهر وجود دارد، اما بازار کار مرتبط یا دسترسی به این مهارتها فراهم نیست.
آمارهایی که رئیس سازمان آموزش فنی و حرفهای ارائه میدهد، ابعاد این بحران را بیشتر نمایان میکند:
* بیش از 45 درصد از نیروی کار فعلی نیازمند ارتقاء مهارت هستند تا بتوانند در شغل فعلی خود باقی بمانند.
* بیش از 85 درصد از کارفرمایان در هنگام استخدام، به مهارتهای عمومی مانند ارتباط مؤثر، حل مسئله، کار تیمی و تفکر انتقادی توجه میکنند.
* کارایی آموزشهای مهارتی تنها 42 درصد است، به این معنا که کمتر از نیمی از این آموزشها منجر به اشتغال میشوند.
* تنها 45 درصد از آموزشها با نیازهای بازار کار همخوانی دارند.
این آمارها نشان میدهند که نظام آموزشی کشور، هم در بخش فنی و حرفهای و هم در آموزش عالی، در تأمین نیازهای بازار کار عملکرد مطلوبی نداشته است. در حالی که آموزش مهارتی باید به عنوان پلی میان آموزش و اشتغال عمل کند، اکنون خود به مانعی تبدیل شده است.
محمدی با انتقاد از ساختار آموزش رسمی کشور، بیان میکند که مردم سالها آموزشهای مازاد و غیرکاربردی دیدهاند، که منجر به انباشت دانش بدون مهارت شده است. از سوی دیگر، بخش قابل توجهی از آموزشها به صورت تئوریک و بدون تعامل با صنعت و بازار کار ارائه میشوند. این در حالی است که مدلهای موفق جهانی بر آموزشهای دوگانه (Dual Education) تأکید دارند، که ترکیبی از آموزش در کلاس و تجربه در محیط واقعی کار است.
علاوه بر نظام آموزشی، بازار کار نیز مورد انتقاد محمدی قرار دارد. به گفته او، یکی از دلایل ریزش نیروی کار ماهر، عدم پرداخت دستمزد متناسب با تخصص و مهارت است. بسیاری از نیروهای ماهر ترجیح میدهند در مشاغل غیرمرتبط اما با درآمد بالاتر مشغول شوند یا حتی مهاجرت کنند. بازاری که به مهارت بها نمیدهد، چرخه آموزش-اشتغال را بیاثر میکند و انگیزهای برای مهارتآموزی باقی نمیگذارد.
کارشناسان برای حل این مشکلات، پیشنهاداتی از جمله اتصال سامانههای اطلاعاتی تا طرحهای ویژه اشتغال را مطرح میکنند. در برنامه هفتم توسعه، ایجاد سامانههای یکپارچه برای اتصال کارجو، کارفرما، نهادهای آموزشی و سیاستگذاران پیشبینی شده است. محمدی بر «همآفرینی» و پایان دادن به نگاه بخشی در بازار کار تأکید دارد. توسعه آموزشهای متناسب با اقتصاد دیجیتال، اجرای طرح کارافن برای خوداشتغالی و تبدیل سازمان فنی و حرفهای از تصدیگر به تنظیمگر از دیگر راهکارهای پیشنهادی است.
یکی از اهداف اصلی سازمان فنی و حرفهای، تربیت 500 هزار نیروی ماهر در حوزه اقتصاد دیجیتال است. با رشد مشاغل فناوریمحور، این حوزه به یکی از اولویتهای مهارتی کشور تبدیل شده است. در طرح کارافن، 50 هزار نفر در مسیر آموزش، تولید، برندینگ، فروش و عرضه محصول هدایت میشوند، که پاسخی به خلأ موجود در زنجیره آموزش تا کارآفرینی است.
به گزارش صنعت ساختمان، مهارت، حلقه مفقوده توسعه اشتغال در ایران است. به نظر میرسد که بحران اشتغال در ایران، ترکیبی از ناکارآمدی سیستماتیک، بیتوجهی به مهارت و ضعف در سیاستگذاری کلان است. تا زمانی که آموزش با بازار کار هماهنگ نباشد، بازار کار به مهارت بها ندهد و سیاستگذاران تنها به آمار اشتغال توجه کنند نه کیفیت آن، این چرخه ناقص ادامه خواهد داشت و ایران، با وجود منابع انسانی فراوان، همچنان با بحران مهارتی دست و پنجه نرم خواهد کرد.
برای درک بهتر این موضوع، میتوان به سوالات متداول زیر پرداخت:
* **چرا با وجود این همه فارغالتحصیل، باز هم کمبود نیروی کار ماهر وجود دارد؟**
این مسئله ناشی از عدم تطابق آموزشهای ارائه شده با نیازهای واقعی بازار کار است. بسیاری از فارغالتحصیلان فاقد مهارتهای عملی و تخصصی لازم برای ورود به بازار کار هستند.
* **چگونه میتوان این شکاف مهارتی را پر کرد؟**
از طریق اصلاح نظام آموزشی، توسعه آموزشهای فنی و حرفهای، تشویق کارآموزی و ایجاد ارتباط نزدیکتر بین دانشگاهها و صنایع.
* **نقش دولت در این میان چیست؟**
دولت باید با سیاستگذاری مناسب، ایجاد مشوقهای لازم و حمایت از بخش خصوصی، زمینه را برای توسعه آموزشهای مهارتی و ایجاد اشتغال پایدار فراهم کند.
* **آیا آموزشهای آنلاین میتوانند جایگزین آموزشهای حضوری شوند؟**
آموزشهای آنلاین میتوانند مکمل آموزشهای حضوری باشند، اما نمیتوانند به طور کامل جایگزین آنها شوند. آموزشهای حضوری امکان تعامل مستقیم با اساتید و همکلاسیها و کسب تجربه عملی را فراهم میکنند.
* **چه مهارتهایی در حال حاضر در بازار کار ایران از بیشترین تقاضا برخوردارند؟**
مهارتهای مرتبط با فناوری اطلاعات، مهندسی، مدیریت، بازاریابی و فروش، و همچنین مهارتهای نرم مانند ارتباطات، حل مسئله و کار تیمی.
برای بهبود وضعیت اشتغال و کاهش بحران مهارتی، نیاز به یک رویکرد جامع و هماهنگ از سوی دولت، بخش خصوصی و نظام آموزشی است. سرمایهگذاری در آموزشهای مهارتی، ایجاد فرصتهای کارآموزی و توسعه فرهنگ مهارتآموزی میتواند به حل این مشکل کمک کند.
منبع: خبرگزاری تسنیم
